Mỹ đối mặt cú sốc thiếu nhiên liệu khi giới đầu cơ đảo chiều đặt cược vào diesel và xăng

Mỹ đối mặt cú sốc thiếu nhiên liệu khi giới đầu cơ đảo chiều đặt cược vào diesel và xăng

#DầuMỏ #GiáDầu #NhiênLiệu #Diesel #XăngDầu #Mỹ #Iran #Israel #Hormuz #Brent #WTI #LọcHóaDầu #KhủngHoảngNăngLượng #QuỹĐầuCơ #ThịTrườngDầuMỏ

Liệu nền kinh tế sản xuất dầu lớn nhất thế giới có thể rơi vào nghịch lý thiếu nhiên liệu ngay trên sân nhà, trong khi các quỹ đầu cơ đang đặt cược rằng diesel và xăng còn có thể đắt hơn nữa?

Trong những tháng đầu của cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran, phần lớn giới giao dịch dầu vẫn giữ quan điểm tương đối bi quan về giá. Luận điểm phổ biến khi đó là xung đột khó kéo dài, hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz cuối cùng sẽ bình thường hóa và nguồn cung dầu từ Trung Đông sẽ quay trở lại thị trường. Nhưng diễn biến thực tế đang khiến giả định này bị đảo ngược. Xung đột kéo dài, dòng dầu qua Hormuz tiếp tục bị hạn chế và vấn đề ngày càng chuyển từ thiếu dầu thô sang thiếu chính những sản phẩm mà nền kinh tế cần sử dụng mỗi ngày như diesel, xăng và nhiên liệu hàng không.

Từ đặt cược giá xuống sang đặt cược vào một cuộc khủng hoảng nhiên liệu

Điểm đáng chú ý nhất không chỉ nằm ở việc Brent tiến sát ngưỡng 100 USD mỗi thùng. Thị trường vật chất đang phát đi tín hiệu căng thẳng mạnh hơn nhiều so với thị trường dầu thô kỳ hạn. Reuters cho biết lượng dầu xuất khẩu của các nhà sản xuất Trung Đông hiện vào khoảng 11 triệu thùng mỗi ngày, giảm mạnh so với khoảng 18 triệu thùng mỗi ngày trước chiến tranh. Dòng chảy qua Hormuz có thời điểm phục hồi nhưng sau đợt leo thang mới lại giảm xuống dưới 2 triệu thùng mỗi ngày, trong khi mức bình quân động vẫn chỉ khoảng 4 đến 5 triệu thùng.

Chỉ báo Diễn biến đáng chú ý
Xuất khẩu dầu Trung Đông Khoảng 11 triệu thùng mỗi ngày so với 18 triệu trước chiến tranh
Brent ngày 9 tháng 9 Tiến sát 100 USD mỗi thùng
WTI ngày 9 tháng 9 Khoảng 94 USD mỗi thùng
Diesel Mỹ Đã lên vùng kỷ lục khoảng 5,85 đến 5,90 USD mỗi gallon
Công suất lọc dầu Mỹ Nhiều nhà máy đã vận hành gần giới hạn
Crack spread diesel Tăng lên mức cực cao do nhiên liệu thành phẩm khan hiếm

Điều này giải thích vì sao giới đầu cơ bắt đầu chuyển sự chú ý từ dầu thô sang nhiên liệu thành phẩm. Nếu một thùng dầu vẫn có thể được tìm thấy nhưng công suất lọc dầu không đủ để biến nó thành diesel hoặc xăng đúng nơi và đúng thời điểm, giá nhiên liệu có thể tăng nhanh hơn nhiều so với giá dầu thô.

Mỹ sản xuất rất nhiều dầu nhưng vẫn thiếu nhiên liệu

Đây chính là nghịch lý lớn nhất của thị trường hiện tại. Mỹ vừa là quốc gia tiêu thụ dầu hàng đầu thế giới, vừa là một trong những trung tâm sản xuất và xuất khẩu dầu cùng sản phẩm dầu mỏ lớn nhất. Tuy nhiên, sản lượng dầu thô cao không đồng nghĩa với khả năng vô hạn trong sản xuất diesel, xăng hoặc nhiên liệu máy bay.

Trong quý II năm 2026, các nhà máy lọc dầu Mỹ đã xử lý lượng dầu thô cao nhất đối với một quý II kể từ năm 2019, dù tổng công suất lọc dầu hiện thấp hơn khoảng 4 phần trăm so với năm 2019. Cùng thời gian đó, crack spread xăng trung bình cao hơn khoảng 60 phần trăm so với cùng kỳ năm trước, còn crack spread diesel và nhiên liệu hàng không tăng hơn gấp đôi.

Nói cách khác, hệ thống lọc dầu đang phải chạy rất mạnh nhưng thị trường vẫn cần thêm nhiên liệu.

Xuất khẩu cao còn tạo thêm một lớp áp lực. Khi khách hàng quốc tế mất một phần nguồn cung Trung Đông, họ tìm đến sản phẩm dầu mỏ của Mỹ. Giá quốc tế hấp dẫn khiến các nhà máy lọc dầu Mỹ có động lực xuất khẩu, nhưng điều này đồng thời làm giảm lượng nhiên liệu có thể bổ sung vào kho dự trữ nội địa.

Đây là một trong những lý do Mỹ có thể đồng thời lập kỷ lục sản xuất dầu và vẫn chứng kiến người tiêu dùng phải trả giá nhiên liệu rất cao.

Diesel đang trở thành tâm điểm của cuộc khủng hoảng

Nếu dầu thô là nguyên liệu đầu vào thì diesel mới có thể trở thành điểm nghẽn nguy hiểm đối với nền kinh tế.

Diesel được sử dụng trong xe tải, vận tải đường dài, máy móc xây dựng, nông nghiệp, khai khoáng, logistics và nhiều hoạt động công nghiệp. Vì vậy giá diesel tăng không chỉ khiến người lái xe trả thêm tiền tại cây xăng mà còn lan trực tiếp vào chi phí vận chuyển thực phẩm, hàng tiêu dùng và nguyên vật liệu.

Giá diesel bán lẻ tại Mỹ đã lên khoảng 5,85 USD mỗi gallon vào đầu tháng 9, trong khi một số số liệu gần đây cho thấy mức giá quanh 5,90 USD mỗi gallon. Các nhà máy lọc dầu Mỹ đã hoạt động gần hết khả năng nên dư địa tăng sản lượng nhanh để giải quyết tình trạng thiếu hụt không còn lớn.

Điều đáng lo hơn là đây không còn đơn thuần là câu chuyện của Mỹ. Công suất lọc dầu tại Nga bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công, nguồn cung sản phẩm từ Trung Đông gặp khó khăn, trong khi một số nhà máy lọc dầu tại Trung Quốc cũng chịu những hạn chế riêng. Khi nhiều trung tâm lọc dầu cùng gặp vấn đề, thị trường không dễ dàng tìm được nguồn thay thế.

Giá dầu chưa vượt 100 USD nhưng thị trường vật chất đã báo động

Một trong những nghịch lý thú vị nhất hiện nay là Brent vẫn dao động quanh vùng dưới hoặc sát 100 USD mỗi thùng, trong khi một số loại dầu vật chất và sản phẩm lọc dầu đã phản ánh tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng hơn.

Reuters ghi nhận dầu Oman kỳ hạn từng lên khoảng 104,54 USD mỗi thùng và Dubai giao ngay khoảng 105,10 USD mỗi thùng. Premium của một số lô hàng Dubai và Oman giao tháng 11 đã lên khoảng 19 đến 20 USD mỗi thùng so với Dubai quotes.

Điều đó cho thấy người mua cần dầu thực đang sẵn sàng trả mức giá rất cao.

Brent chưa tăng mạnh hơn vì vẫn còn một số van an toàn. Mỹ, Canada và Guyana dự kiến tăng tổng sản lượng khoảng 1,4 triệu thùng mỗi ngày trong năm nay. Saudi Arabia, Iraq, UAE và các nước vùng Vịnh cũng đang tận dụng tuyến xuất khẩu thay thế. Trung Quốc sở hữu lượng dự trữ dầu rất lớn, ước tính khoảng 1,17 tỷ thùng, đồng thời nhu cầu dầu tại Trung Quốc đã giảm đáng kể so với đầu năm.

Những yếu tố này đang giúp thế giới tránh một cú sốc dầu thô hoàn toàn mất kiểm soát, nhưng chúng không giải quyết được ngay điểm nghẽn về công suất lọc dầu.

Các quỹ đầu cơ đang nhìn thấy cơ hội ở chính điểm nghẽn này

Khi crack spread tăng mạnh, mỗi thùng dầu được nhà máy chuyển thành diesel hoặc xăng có thể tạo ra biên lợi nhuận lớn hơn. Điều này khiến các hợp đồng nhiên liệu trở thành mục tiêu hấp dẫn hơn đối với giới giao dịch.

Thị trường vì thế đang trải qua một sự thay đổi quan trọng về tâm lý.

Giai đoạn Kỳ vọng chủ đạo
Những tháng đầu chiến tranh Xung đột sớm kết thúc
Giai đoạn giữa năm Hormuz có thể phục hồi dòng chảy
Cuối mùa hè Nguồn cung nhiên liệu bắt đầu căng
Đầu tháng 9 Diesel và sản phẩm lọc dầu trở thành tâm điểm
Hiện tại Giới giao dịch tăng đặt cược vào giá nhiên liệu cao

Việc các quỹ chuyển sang trạng thái bullish không tự tạo ra sự thiếu hụt vật chất, nhưng dòng vốn đầu cơ có thể khuếch đại biến động giá khi nền tảng cung cầu vốn đã rất căng.

Một cuộc khủng hoảng khác với cú sốc dầu truyền thống

Trong một cuộc khủng hoảng dầu truyền thống, vấn đề thường khá dễ nhìn thấy. Nguồn dầu thô giảm, giá dầu tăng, sau đó giá nhiên liệu tăng theo.

Năm 2026 đang cho thấy cấu trúc phức tạp hơn.

Dầu thô vẫn tồn tại ở Mỹ, Canada, Guyana, Nga và nhiều khu vực khác. Một phần dầu Trung Đông vẫn tìm được đường ra thị trường. Nhưng hệ thống vận chuyển, kho dự trữ và đặc biệt là công suất lọc dầu không đủ linh hoạt để bù đắp nhanh những phần nguồn cung bị gián đoạn.

Điều này tạo ra tình huống giá diesel có thể tăng nhanh hơn Brent và WTI. Các nhà máy lọc dầu hưởng biên lợi nhuận cao, trong khi người tiêu dùng và doanh nghiệp vận tải chịu chi phí ngày càng lớn.

Áp lực lạm phát có thể quay trở lại

Giá nhiên liệu cao đang bắt đầu vượt khỏi phạm vi của thị trường năng lượng. Brent tiến sát 100 USD mỗi thùng đã khiến thị trường tài chính Mỹ lo ngại về lạm phát, lợi suất trái phiếu và triển vọng chính sách tiền tệ. Giá dầu tăng cũng đang gây sức ép lên cổ phiếu của những ngành tiêu thụ nhiều năng lượng, trong khi nhóm năng lượng và lọc dầu được hưởng lợi.

Đặc biệt, diesel là một dạng chi phí nền của nền kinh tế. Một chiếc xe tải phải trả thêm tiền nhiên liệu sẽ chuyển một phần chi phí đó vào cước vận tải. Doanh nghiệp nhận hàng chịu giá logistics cao hơn và cuối cùng người tiêu dùng có thể phải trả thêm tiền cho hàng hóa.

Vì vậy, nếu thiếu diesel kéo dài, vấn đề không còn là giá dầu 90 USD, 100 USD hay 120 USD mỗi thùng. Câu chuyện lớn hơn sẽ là vòng truyền dẫn từ năng lượng sang vận tải, hàng hóa, lạm phát và lãi suất.

Hormuz vẫn là biến số quyết định

Thị trường từng đặt cược rằng chiến tranh sẽ kết thúc nhanh và eo biển Hormuz sẽ trở lại bình thường. Chính giả định này từng giúp hạn chế phần bù rủi ro địa chính trị trong giá dầu.

Nhưng sau nhiều tháng xung đột, giả định đó ngày càng yếu.

Ngày 9 tháng 9, Brent tiếp tục tiến gần 100 USD mỗi thùng và WTI lên khoảng 94 USD sau những diễn biến quân sự mới tại Trung Đông. Những cuộc tấn công liên quan đến tàu chở dầu và cơ sở năng lượng tiếp tục làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Nếu Hormuz phục hồi ổn định, nguồn dầu Trung Đông quay lại và các nhà máy lọc dầu toàn cầu tăng công suất, áp lực giá nhiên liệu có thể giảm đáng kể.

Nhưng nếu xung đột tiếp tục kéo dài, bài toán của thế giới có thể không còn đơn giản là thiếu dầu.

Thứ thực sự thiếu có thể là diesel, xăng và nhiên liệu hàng không đúng nơi, đúng thời điểm.

Và đó chính là lý do một thị trường từng đặt cược vào hòa bình đang chuyển sang đặt cược vào sự khan hiếm.